دومین دوره جایزه هنر معاصر ویستا – ۱۳۹۶

طلا یا زَر با نشان شیمیایی Au نام یک عنصر است. ارزش طلا به دلیل کمیابی آن، کاربردپذیری آسان، تصفیه راحت، مقاومت در مقابل زنگ زدن و خوردگی، رنگ متمایز، واکنش‌ناپذیری با دیگر عناصر است ویژگی‌‌هایی که در کمتر فلز دیگری دیده می‌شود. طلا از آغاز تاریخ مکتوب بشر همواره فلزی گرانبهاو محبوب بوده‌است. از سال ۱۸۴۰ تا ۱۹۰۰ میلادی، هزاران نفر طی جریانی که به تب طلا معروف شد، در برخی نقاط جهان بخت خویش را برای دستیابی به طلا آزمودند. تا پیش از جنگ جهانی اول سیاست مالی بسیاری از کشورها بر پایه استاندارد طلا استوار بود و پس از آن سیاست پول بی‌پشتوانه جایگزینش شد. اواخر قرن نوزدهم در غرب وحشی افراد بی اطلاع پیریت را به جای طلا از بستر رودخانه‌ها می شستند. پیریت یک کانی با فرمول شیمیایی FeS2 است. شباهت ظاهری پیریت با طلا سبب شده که این کانی را طلای ساده لوحان (fool’s gold) بخوانند. طلا به طور کلی فلزی زرد رنگ است و پیریت نیز همین ویژگی را دارد. فلزی زرد و درخشان که تنها می تواند تازه کارها را فریب دهد. این کانی اغلب به صورت بلورهای خوش ساخت (well-formed) و به شکل مکعبی (cubes) ایجاد می گردد و برخی پیریت ها می توانند تا ۲۵ درصد وزنی و یا بیشترحاوی طلا باشند. اگرچه این نسبت، مقداری ناچیز برای یک کانه می‌باشد اما بهای طلا به حدی زیاد است که معدنکاری را اقتصادی خواهد نمود. مقایسه طلا و پیریت برای من همانند مقایسه هنر یوروسنتریک و غیر یوروسنتریک است. گفتمان غالب در اینجا، جایی که خاورمیانه نامیده شده، گویی همان گفتمان هنر یوروسنتریک است با چند صد سال تاخیر و عقب ماندگی. و من که در هیچ یک از تعریفهای مرد سفید پوست اروپایی نگنجیده و نخواهم گنجید از خود می پرسم کجای تاریخ هنر جای خواهم گرفت؟ ایا مجالی برای باز کردن گفتمانی جدید در عرصه جهانی خواهم یافت؟ طلا و پیریت عجیب برای من یادآور تمام خوانده‌ها و دانسته‌هایم درباره زیبایی‌شناسی، اوریجینالیتی ، هنر فاخر ، هنر نازل، هنر اگزوتیک و... است. انگار همواره تاریخ من/ ما در اینجا با یافتن پیریتی هیجان‌زده برای فروش کالای بی‌ارزش خود چشم به دنیای یوروسنتریک بیرون از خود دوخته‌ایم. گویی درصد طلای نهفته در پیریت بازار هنر ایران را نه ما که جریان غالب آن دیگری بیرون از ما، که ما را همواره غیر خودی انگاشته، تعیین میکند. معیار آنان نیز برای تعیین آن طلای ناب بیانگر این واقعیت که هنوز از هنرمندان غیر اروپایی و آمریکایی "انتظار" می رود یا هنر قومی تولید کنند یا هنر سیاسی. پس چرا همچنان گفتمان غالب در اینجا گفتمانی غربی است؟ چرا چشم به آموزه های غربی داریم؟ چرا از فلسفه و تاریخ هنر غرب کم یا زیاد مطلع هستیم و نسبت به گذشته خود بی‌تفاوت؟ چرا هنرمندان کره‌ای، چینی و حتی ژاپنی در عرصه بین المللی از ما موفق‌تر بوده و توانسته‌اند فرهنگ و سنت خود را تبدیل به گفتمانی جهانی کنند؟ و هزاران چرای دیگر... از منظر من پاسخ این سوالها می تواند در بحث مقایسه طلا و پیریت نهفته باشد. شاید ما دچار تب طلا شدیم. هرچیز درخشنده‌ای را طلا پنداشتیم حال آنکه طلا در ابتدا درخشان نیست و تنها زرد روشن به نظر می‌آید، درحالی که به خاطر وجود ساختار کریستالی، پیریت حتی در میان گل و لای هم می‌درخشد. می‌خواهم شک کنم آن گفتمان غالب که خود را بر همه جهان دیکته کرده با همه درخشندگی اش پیریت بود و نه طلا. شاید سخنی گزاف نباشد اگر بگوییم که هنر طی دورانی طولانی در تاریخ، وابسته به نهادهای حامی خود بوده‌است؛ حامیانی گاه از جنس کلیسا و کشیش‌ها، گاه از جنس شاهان و ثروتمندان و گاه از جنس مردم عادی. این روند در نیمه دوم قرن نوزده میلادی با ظهور نظام دلال-منتقد، و با فروش استثنائی آثار امپرسیونیست‌ها در دهه ۱۸۸۰ میلادی توسط دلالان و منتقدان هنری، آغازگر راه تازه‌ای در اقتصاد هنر شد. تغییرات اساسی در حوزه اقتصاد هنر، در پی رکود اقتصادی در اواخر دهه ۱۹۸۰ پدیدار شد. بر این اساس، بواسطه توافق استکهلم (۱۹۸۸) که به موجب آن فرهنگ از حاشیه سیاست‌گذاری‌های اقتصادی به مرکز آورده شد، بازار هنر از یک بازار کوچک‌، بسته و با تعداد نسبتا کمی از کاربران، به بازاری مدرن، خاص و چند میلیارد دلاری تبدیل شد. طی سه دهه اخیر، با جلب توجهات به سوی اقتصاد هنر و به‌ویژه اقتصاد هنرهای تجسمی، کیوریتورها، مجموعه‌داران و دلالان هنری بیش از بیش وارد این عرصه شدند‌ و خرید و فروش آثاری هنری در علم اقتصاد جایی برای خود باز کرد. از این پس بازار و هنر چنان در هم تنیده شدند و یا ما فکر کردیم که در هم تنیده اند که گویی هر هنرمندی که در باب هنر مانیفستی صادر می کرد از ابتدا گوشه چشمی به بازار نیز داشته است. در کنار تغییر و گسترش معنای هنر که دغدغه اصلی هر جریان تاریخی و اساس کاری هر هنرمند معاصری بوده، بازار نیز خواسته یا ناخواسته تغییرات زیادی کرد تا جایی که هر جریان مخالفی را تبدیل به یک جریان موافق اقتصادی نمود. در اینجا من بر سر یک دوراهی قرار می‌گیرم، آیا هنرمند غربی خودآگاهانه درباره هنری که به زودی تبدیل به کالای با ارزشی در بازار می‌شود، مانیفست صادر کرده و یا اینکه من هنرمند ایرانی در هنگام دیدن تصاویر و خواندن متونی که تعریف‌کننده حدود معنایی و کاربردی هنر غربی بوده‌اند همواره آن را چون طلایی ناب پنداشته‌ام. طلا یا پیریت مساله همواره درخشندگی بوده‌است. رنگ درخشان طلایی که گویی من/ ما هرگز به دنبال اصالتش نبوده‌ایم. آن هنر درخشان غربی شاید پیریتی بیش نبوده باشد ولی از منظر من درخشش طلایی‌اش تا حد زیادی سالهاست که مساله است. از آن زمان که نفاشی های اروپایی به دربار شاهان صفوی راه پیدا کردند و یا از زمانی که کمال المک به فرنگ رفت و یا شاید پیش از جنبش سقاخانه و حتی پس از آن همواره هر تصویری از هنر دنیای غرب جریان ساز موجی نزدیک به آن در هنر ایران شد. بنابر این می خواهم به آن تصاویر و متون رجوع کنم و آنها را این بار آنگونه که شاید در اصل نوشته یا اشتباه خوانده شده‌اند باز خوانی کنم. بدین معنا که کلمه هنر در جای جای متن مقالاتی در باب هنر نوشته شده‌اند حذف، و به جای آن کلمه بازار جایگزین خواهد شد. به طور مثال بخشی از مقاله موندریان درباره هنر پس از جایگزینی کلمه بازار بدین صورت خواهد شد: «بازار جهانی بیانگر موضوعاتی خاص بوده، درحالی که بازار داخلی اغلب فرم‌های موجود را تا حد قابل ملاحظه‌ای خنثی می‌کند. این حقیقت که بازار جهانی واقعی نادر است چیزی از ارزش آن نمی‌کاهد....برخلاف تصور عمومی که می‌گوید تعصبات برای بازار مضر هستند، اما برعکس این‌گونه عقاید باعث پویایی بیشتر بازار هستند... ». برخی از گران قیمت ترین آثار هنری جهان انتخاب خواهند شد، ابعاد واقعی اثر بر روی دیوار پیاده سازی می شود و دور تا دور آنها را دوده طلایی رنگی خواهد گرفت. گویی در این جا تابلویی بوده که دیگر نیست و آنچه به جا مانده رد طلایی آن است. گرد طلایی در غیاب اصل اثر به طور اغراق شده‌ای در همه جا حضور خواهد داشت و ممکن است بر روی لباس های مخاطب به آرامی بنشیند. مخاطب گرد طلایی را با خود جا به جا و به بیرون از گالری خواهد برد. ¬¬ عنوان اثر، ابعاد و نام هنرمند در جایی که معمولا شناسنامه اثر قرارد دارد بر روی دیوار نصب خواهد شد. مخاطب می‌تواند مانیفست هر هنرمند درباره هنر را توسط هندزفری بشنود و البته متوجه خواهد شد که حتی یک بار هم از کلمه هنر در بیانیه استفاده نشده‌است بلکه گویی مانیفست هنرمند درباره بازار را شنیده‌است. در قسمت فرورفتگی گالری استندی قرار خواهد داشت، از جنس سنگ مرمر. بر روی استند کتابی قرار دارد که تمام تصاویر آن هم ارزش، بی ارزش و طلایی رنگ شده اند. مشخصات اثار در زیر هر مربع طلایی دیده می‌شود و این تنها وجه تمایز بین انهاست. قابی بزرگ جدا کنند این دو فضا از هم است، قابی پر جزئیات و با عظمت از کف تا سقف از جنس پاپیه ماشه به رنگ اصلی خود (خاکستری، بی هیچ درخششی). گویی برای تورق آن کتاب تاریخی پر تصویر باید وارد دنیای قاب گرفته هنر شوید. این قاب از جنس پاپیه ماشه خواهد بود. خمیر پاپیه ماشه از خورد کردن کتابهای هنری بلا استفاده و تمام کاتالوگ هایی، که در این مدت من و سایر بازدیدکننده های هنری جمع کرده و در خانه یا انبار خود کلکت کرده‌ایم درست خواهد شد. همانگونه که تمام تصاویر کتاب یکسان شده تمام اتفاقات هنری یکسان خواهند شد و در هم فرو می‌روند، هم ارزش می شودند و یک قاب را تشکیل خواهند داد. قابی التقاطی از هنر ایران و غرب که هیچ درخششی ندارد .قابی که با خواندن و دیدن تصاویر غربی برای من/ ما هنرمندان شکل گرفته است تا بلکه بتوانیم در جهان هنر جایی برای خود باز کنیم. مراحل ساخت این قاب طی چند عکس بر دیوار سمت راست استند قرار خواهد گرفت. براورد اولیه هزینه ها : • پودر طلایی به میزان ۴ کیلو گرم ۲۰۰ هزار تومان • برگه سفید برای پوشاندن بخش هایی از دیوار که باید سفید باقی بمانند یک رول ۱۲۰هزارتومان • دستگاه پخش و هندز فری به تعداد ۱۰ عدد ۲ میلیون تومان • چسب چوب برای ساخت قاب از جنس پاپیه ماشه ۵۰۰ هزار تومان • قالب از جنس سیلیکون برای ساخت قاب که با پاپیه ماشه پر خواهد شد ۵ میلیون تومان • استند از جنس سنگ مرمر با هزینه ساخت ۲ میلون تومان • کتاب با تصاویر تاریخ هنر و ورق طلا برای پوشاندن تصاویر ۵۰۰هزار تومان • چاپ استیتمنت و شناسنامه مربوط به آثار بر روی دیوار ۹۰۰ هزار تومان مدت زمان ساخت: در خارج از گالری • بازخوانی مقالات هنری و ضبط صدا، خرید کتاب و آماده سازی آن، تهیه قالب برای قاب، تهیه خمیر پاپیه ماشه، ساخت قاب، تهیه استند از جنس سنگ مرمر، خرید پودر طلایی: ۲ الی۳ ماه در داخل گالری: • نصب قاب، جایگذاری استند، چسباندن برگه ها بر روی دیوار و طلایی کردن تمام دیوارها و کف، نصب شناسنامه آثار و دستگاه پخش صدا : ۳ الی ۴ روز